Coaching. Trening efektywności
Author: John Whitmore; Tiffany Gaskell
Date: 2025
Publisher: Galaktyka

W niniejszej książce sir John Whitmore i Tiffany Gaskell w mądry sposób pokazują, jak wykorzystać coaching, by zmniejszyć przepaść między tym, co jedynie akceptowalne, a tym, co możliwe, zarówno w kontekście wyników ludzkich, jak i organizacyjnych. Liderzy i pracownicy na całym świecie mają prawdziwe szczęście, że mogą korzystać z trwałego wpływu pracy autorów na życie zawodowe.

– JOHN MCFARLANE, przewodniczący rady nadzorczej, Westpac

Coaching jest najważniejszą umiejętnością w budowaniu relacji lider–zespół w firmie Johnson & Johnson. Jaki jest najlepszy model coachingowy na świecie? Wybraliśmy model GROW sir Johna Whitmore’a. Każda osoba w naszej organizacji ma teraz dostęp do pozycji Coaching. Trening efektywności.

– SANDRA HUMBLES, Chief Learning Officer, Johnson & Johnson

Kultury coachingowe są bardziej efektywne, zrównoważone i sprawiedliwe niż te oparte na tradycyjnych systemach zarządzania. Niniejsza książka to pozycja obowiązkowa dla każdego lidera dążącego do doskonałości.

– LUDO VAN DER HEYDEN, Professor of Corporate Governance, INSEAD

Ta piękna książka jest jednocześnie aktualna i ponadczasowa. Aktualna, ponieważ uwzględnia obecny stan wiedzy i najnowsze osiągnięcia w dziedzinie budowania kultury pracy. Ponadczasowa, gdyż czerpie z wiedzy gromadzonej przez wieki i mądrość tę przekazuje. Pełna fascynujących studiów przypadków i praktycznych porad, pozycja Coaching. Trening efektywności jest również odświeżająco praktyczna.

– AMY C. EDMONDSON, Harvard Business School, Katedra Novartis, Professor of Leadership, autorka książki Dobre porażki. Jak popełniać błędy, aby odnieść sukces

Książka Coaching. Trening efektywności stanowi solidną podstawę dla tych, którzy chcą zrozumieć potencjał i moc coachingu. Szóste wydanie to pozycja obowiązkowa, a co więcej – to książka, którą chce się przeczytać. Zawiera wszelkie aktualizacje, potężną dawkę wiedzy płynącą z licznych studiów przypadków oraz empiryczne dowody na to, że coaching wprowadza fundamentalne zmiany, wywiera trwały wpływ i transformuje społeczeństwa.

– MAGDALENA N. MOOK, CEO, International Coaching Federation

Najlepsza książka na początek dla każdego, kto interesuje się coachingiem. Nie tylko jasno opisuje konkretne umiejętności, ale sięga głębiej – pokazuje istotę coachingu. Stanowi skuteczne wsparcie zarówno dla liderów, jak i dla początkujących oraz doświadczonych coachów.

– dr CAROL KAUFFMAN, adiunkt w Harvard Medical School

Coaching. Trening efektywności otwiera oczy i zmienia sposób patrzenia na organizacje oraz potencjał coachingu. Sukces organizacji zależy od jej kapitału ludzkiego. Liderzy, którzy stosują coaching, mogą uwolnić potężne zasoby potencjału, budować zespoły o wysokiej efektywności i osiągać niezwykłe rezultaty.

– MARK HOIJTINK, prezes ds. regionu EMEA, Hasbro

To ponadczasowa książka. Idealny podręcznik dla ciebie, niezależnie od tego, czy jesteś nowym, aspirującym menedżerem, czy doświadczonym liderem, starającym się podnieść poziom efektywności swojego zespołu. Pozycja wypełniona wskazówkami dotyczącymi zastosowania modelu GROW do coachingu wysokoefektywnych zespołów w różnych scenariuszach, uzupełniona o pomocne pakiety pytań, a także dialogi i słowniczek.

– „Forbes”

Coaching. Trening efektywności podnosi poprzeczkę.

– JORGE PAULO LEMANN, współzałożyciel 3G Capital, członek zarządu The Kraft Heinz Company

To ludzie robią różnicę. Ta publikacja doskonale współgra z naszą kulturą organizacyjną i znacząco poprawiła sposób, w jaki współpracujemy, co skutkuje mierzalnym wpływem na nasze wyniki biznesowe.

– PAT ROCHE, prezes Industrial Group, Moog Inc.

Transformacja systemu kapitalistycznego w kierunku zasad zrównoważonego rozwoju to jedno z największych wyzwań naszych czasów. Sir John i Performance Consultants pokazują wyraźnie, że ta systemowa zmiana wymaga także transformacji osobistej. Coaching jest tu istotnym narzędziem. To wyrazista, świeża książka, którą gorąco polecam.

– COLIN LE DUC, współzałożyciel Generation Investment Management

Jako stały klient Performance Consultants widziałem, jak ich coaching działa w praktyce – transformując styl przywództwa liderów i kulturę organizacyjną. Ta książka to pozycja obowiązkowa dla liderów i specjalistów ds. rozwoju organizacji, którzy dostrzegają, że coaching to działania wpływające całościowo na liderów, zespoły i kulturę.

– THORSTEN KLEIN, dyrektor ds. globalnego rozwoju talentów i organizacji, eBay

To coś więcej niż książka o coachingu – to bez wątpienia cenna, strategiczna wręcz publikacja XXI wieku z zakresu rozwoju organizacyjnego. Zawarte w niej wnioski, modele i narzędzia mogą pomóc organizacjom realnie wykorzystać zwrot z inwestycji, jaki może dawać coaching.

– VYLA ROLLINS, dyrektorka zarządzająca, London Business School Leadership Institute

Coaching. Trening efektywności bezpośrednio wpływa na sposób pracy w naszych firmach. Model GROW to fantastyczne i trwałe narzędzie rozwoju ludzi – proste, a zarazem niezwykle skuteczne.

– JEAN-LOUIS ARAIGNOUS, menedżer programu coachingowego, Volvo Group University

To wydanie słusznie odnosi się także do coachingu w obszarze bezpieczeństwa pracy. Partnerstwo z Performance Consultants zaowocowało wdrożeniem na szeroką skalę skutecznego programu przywództwa w zakresie bezpieczeństwa, opartego na niniejszej publikacji.

– JAMES THIEME, globalny menedżer ds. BHP, Linde AG, Dział Inżynieryjny

Dzięki coachingowi transformacyjnemu stałem się liderem skuteczniejszym, co uwolniło ogromną energię w organizacji i doprowadziło do potrojenia zysków.

– JOHN DUGGAN, były prezes i dyrektor generalny, Gazeley

Zasady przedstawione w tej książce stały się impulsem do zmian w biznesie, które poprawiły satysfakcję pracowników i przyniosły lepsze wyniki.

– PATRICK MURPHY, były przewodniczący rady nadzorczej, Ryanair

W mojej organizacji z pasją wykorzystujemy potencjał najlepszych składników. Program Coaching for Performance pozwolił mi przenieść tę pasję na nasz najcenniejszy zasób – ludzi.

– SANDEEP VERMA, dyrektor zarządzający, Liz Earle

To niezwykłe nowe wydanie zapewni tej książce status złotego standardu dla kolejnego pokolenia. Przedstawia sposób mierzenia wpływu coachingu – a było to dotąd niczym Święty Graal tej dziedziny – i pokazuje, że zwrot z inwestycji jest fenomenalny. Coaching. Trening efektywności to książka, którą nie tylko trzeba obowiązkowo przeczytać, ale również zawsze mieć pod ręką do codziennego użytku.

– KAREN MATHRE, liderka Coaching Center of Excellence, Medtronic

Performance Consultants to bez wątpienia światowi liderzy rynku coachingu. Nowe wydanie doskonale pokazuje, że sukces płynie z całościowego podejścia do rozwijania potencjału ludzi i silnych zasad etycznych, a nie z krótkowzrocznego skupienia na zysku.

– DAVID SANDERS, założyciel CleanTech Advisory, były dyrektor Carbon Trust

Książka Coaching. Trening efektywności stała się biblią sztuki, procesu i rozumienia coachingu.

– DAVID HEMERY CBE DL, złoty medalista olimpijski, założyciel 21st Century Legacy

To wydanie Coaching. Trening efektywności jest syntezą wizji sir Johna i powinno być książką, po którą każdy lider biznesu sięga, mierząc się z codziennymi wyzwaniami w zarządzaniu.

– MICHAEL HACKING, założyciel i CEO, Mocoh SA

Książka Coaching Trening efektywności powinna być obowiązkową lekturą dla każdego, kto interesuje się władzą.

– JANE RENTON, autorka The Economist: Coaching and Mentoring

Coaching to sprawdzona droga do osiągania sukcesów, a ta książka doskonale wytycza tę ścieżkę – co najważniejsze, pokazując również, jak mierzyć efekty po drodze. Nowe wydanie to najwyższej klasy zawodnik w swojej dziedzinie.

– JULIET DE BAUBIGNY, starsza partnerka, Kleiner Perkins Caufield & Byers

Książka Coaching. Trening efektywności to ponadczasowy klejnot, który odmienił moją karierę. Pokazuje, w jaki sposób coaching przekuwa wiedzę teoretyczną zdobytą na szkoleniach w stale doskonaloną efektywność w praktyce.

– IRENE KINUTHIA, regionalna dyrektor ds. akademickich, Strathmore Business School

Dla osób wdrażających metodologię lean, książka Coaching. Trening efektywności wnosi empatię, serce i cel, umieszczając je w centrum procesu i dając praktykom potężny impuls do poprawy efektywności.

– CAROLINE HEALY, starsza menedżerka HR, Medtronic

Przewodzenie to podejmowanie ryzyka i pokazanie ludziom w organizacji, że obdarzasz ich zaufaniem oraz odpowiedzialnością za odnalezienie własnej drogi. Jak to zrobić – można odkryć, czytając tę książkę.

– DANIEL QUIRICI, dyrektor zarządzający grupy, Echo Capital UK Ltd

Tytuł wydania oryginalnego:

Coaching for Performance

The principles and practice of coaching and leadership

Pierwsze wydanie oryginalne opublikowało w Wielkiej Brytanii Nicholas Brealey Publishing w 1992 r.

Imprint należący do John Murray Press.

Szóste wydanie oryginalne opublikował John Murray Business w 2024 r.

Copyright © The Estate of Sir John Whitmore

1992, 1996, 2002, 2009, 2017, 2024

Copyright © Performance Consultants (International) Limited

1992, 1996, 2002, 2009, 2017, 2024

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Prawo Sir Johna Whitmore’a i Tiffany Gaskell do bycia identyfikowanymi jako autorzy niniejszego utworu zostało przez nich zastrzeżone zgodnie z ustawą o prawie autorskim, wzorach i patentach z 1988 r.

WYDANIE POLSKIE

Wydanie polskie © 2025 by Galaktyka sp. z o.o.

90-644 Łódź, ul. Żeligowskiego 35/37
tel. +42 639 50 18, 639 50 19, tel./fax 639 50 17
e-mail: info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl
www.galaktyka.com.pl

ISBN:

Wydanie drukiem: 978-83-7579-954-5

E-book: 978-83-7579-970-5

Konsultacja: Ewa Mukoid

Redakcja: Bogumiła Widła

Korekta: Monika Ulatowska

Redakcja techniczna: Renata Kozłowska

Redaktor prowadzący: Marek Janiak

Adaptacja oryginalnego projektu okładki: Master

Konwersja do e-book: InkPad

Pełna informacja o ofercie i planach wydawniczych:

www.galaktyka.com.pl
info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl

Zapraszamy!

Niniejsza książka ma charakter informacyjny, a treści w niej zawarte to opinie autorów. Nie powinny być rozumiane jako porady psychologiczne czy medyczne, a w szczególności nie powinny być traktowane jako zastępstwo profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Autorzy i wydawca dołożyli wszelkich starań, aby zawarte w tej książce informacje były rzetelne i kompletne, nie ponoszą jednak żadnej odpowiedzialności za mogące pojawić się błędy, nieścisłości, przeoczenia lub niezgodności, ani za szkody i straty powstałe w wyniku stosowania informacji zawartych w niniejszej publikacji.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez pisemnej zgody wydawcy książka ta nie może być powielana ani w częściach, ani w całości. Nie może też być reprodukowana, przechowywana i przetwarzana z zastosowaniem jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych, fotokopiarskich, nagrywających i innych.

Dla wszystkich, którzy zmieniają świat

Spis treści

Przedmowa – John McFarlane

Przedmowa – Magdalena Nowicka Mook

Do czytelnika

Wprowadzenie

CZĘŚĆ I. Coaching to coś więcej niż coaching

1. Czym jest coaching?

2. Tworzenie kultur wysokiej efektywności

CZĘŚĆ II. Zasady coachingu

3. Coaching to praktyczne zastosowanie inteligencji emocjonalnej

4. Lider jako coach

5. Styl coachingowy. Partnerstwo i współpraca

6. Świadomość i odpowiedzialność – aktywowanie procesu uczenia się

CZĘŚĆ III. Praktyka coachingu

7. Mocne pytania – odblokowanie potencjału

8. Aktywne słuchanie – uwalnianie potencjału

9. Model GROW – struktura coachingu

10. Ustalanie celów – określ swoje marzenie

11. Rzeczywistość – gdzie się teraz znajdujesz?

12. Opcje – jakie masz możliwości?

13. Wola – co zrobisz?

ETAP 1: Ustalenie odpowiedzialności

ETAP 2: Działania następcze i feedback

14. Coaching ukierunkowany na odnalezienie sensu i celu – tworzenie odporności

CZĘŚĆ IV. Różne formy i zastosowania coachingu

15. Formalne indywidualne sesje coachingowe 1 : 1

16. Coaching wspierający efektywność zespołu

17. Coaching w celu uzyskania efektywności zgodnej z systemem lean

18. Coaching w celu poprawy bezpieczeństwa

CZĘŚĆ V. Wykorzystanie potencjału coachingu

19. Mierzenie korzyści i zwrotu z inwestycji (ROI) w coaching

20. Jak dokonać zmiany kulturowej

21. Cechy przywództwa

22. Drabina prowadząca do mistrzostwa

23. Coaching zaawansowany

Załącznik 1. Słownik terminów coachingowych

Załącznik 2. Pytania coachingowe

ZESTAW PYTAŃ nr 1: Autocoaching

ZESTAW PYTAŃ nr 2: Świadome umowy w miejscu pracy

ZESTAW PYTAŃ nr 3: Pytanie o zgodę

ZESTAW PYTAŃnr 4: 10 najważniejszych pytań

ZESTAW PYTAŃ nr 5: Strategia GROW

ZESTAW PYTAŃ nr 6: Działania następcze

ZESTAW PYTAŃ nr 7: Etapy feedbacku według strategii GROW

Załącznik 3. Propozycje rozwiązań ćwiczenia dziewięciu kropek

Bibliografia

Podziękowania

O autorach

4

LIDER JAKO COACH

Lider musi być postrzegany przez swój zespół jako wsparcie, nie zaś zagrożenie.

Styl przywództwa coachingowego wiąże się z pewnym paradoksem, ponieważ w tradycyjnym ujęciu lider dzierży kontrolę – decyduje o wynagrodzeniu, przyznaje awanse, może rozstrzygnąć o zwolnieniu. Taki model sprawdza się wyłącznie, jeśli uznajemy, że jedyną metodą motywacji jest umiejętne stosowanie „kija i marchewki”. Tymczasem, aby coaching mógł okazać się naprawdę skuteczny, relacja między coachem a osobą coachowaną powinna opierać się na partnerstwie, zaufaniu, poczuciu bezpieczeństwa i minimalnym nacisku. W tym kontekście kontrola nad wynagrodzeniem, awansem i zwolnieniem nie powinna odgrywać żadnej roli, gdyż te elementy mogą jedynie zakłócać taką relację.

CZY LIDER MOŻE BYĆ COACHEM?

Czy zatem lider w ogóle może być coachem? Tak, ale jak omówiono w poprzednim rozdziale, coaching to praktyczne zastosowanie inteligencji emocjonalnej i wymaga od lidera cech o najwyższej jakości: empatii, integralności, równowagi, a także gotowości do przyjęcia w większości przypadków całkowicie odmiennego podejścia do pracowników niż to stosowane dotychczas. Liderzy-coachowie muszą również sami wyznaczać swoją drogę, ponieważ nie mają wielu wzorców do naśladowania. Mogą też początkowo napotykać na opór ze strony pracowników, często patrzących podejrzliwie na odejście od znanego im, tradycyjnego modelu zarządzania. Pracownicy mogą chociażby obawiać się dodatkowej osobistej odpowiedzialności, która jest nieodłącznym elementem stylu przywództwa coachingowego. Te wyzwania można jednak przewidzieć, a w większości przypadków łatwo je pokonać poprzez coaching, choć wymaga to zmiany zachowań. Umiejętności coachingowe można nabyć podczas szkoleń, takich jak Coaching for Performance, co niewątpliwie stanowi bardzo dobrą wiadomość. Według raportu ICF i PricewaterhouseCoopers z 2020 roku, 93% liderów stosujących umiejętności coachingowe przeszło specjalistyczne szkolenia w zakresie coachingu. Wśród nich 79% ukończyło programy akredytowane lub zatwierdzone przez profesjonalne organizacje coachingowe, a 78% odbyło co najmniej 60 godzin specjalistycznego szkolenia coachingowego – tyle samo, ile wymaga się do uzyskania certyfikatu coacha.

ZARZĄDZANIE W UJĘCIU TRADYCYJNYM

Skrajności w stylach zarządzania lub komunikacji, które są nam dobrze znane, plasują podejście autorytarne na jednym końcu spektrum, a leseferyzm na drugim. Zarządzanie w ujęciu tradycyjnym wpisuje się w etapy zależności i niezależności na krzywej efektywności i można je przedstawić, jak pokazano na ilustr. 5.

Ilustracja 5. Zarządzanie w ujęciu tradycyjnym

Wydawanie poleceń

Kiedy jesteś dzieckiem, rodzice mówią ci, co masz robić. W szkole nauczyciele również mówią ci, co masz robić. I gdy podejmujesz pierwszą pracę, twój szef robi dokładnie to samo. Kiedy więc sam wchodzisz na pozycję wiążącą się z jakąś władzą, co takiego robisz? Powielasz wzorzec, czyli instruujesz ludzi, co mają robić, ponieważ dokładnie tak dotychczas postępowali ludzie stanowiący dla ciebie wzór. Tak przynajmniej wygląda rzeczywistość u większości z nas: od najmłodszych lat byliśmy uczeni funkcjonować w świecie wydawania i przyjmowania poleceń i jesteśmy w tym naprawdę dobrzy.

Wydawanie poleceń jest kuszące. Nie dość, że szybkie i łatwe, to jeszcze daje instruującemu poczucie kontroli. Skuteczność jest jednak wyłącznie pozorna. Lider narzucający demotywuje i wywołuje wśród pracowników niezadowolenie. Jednocześnie podwładni nie mają odwagi okazać swoich odczuć ani udzielić informacji zwrotnej – zresztą ta najprawdopodobniej i tak nie zostałaby przyjęta do wiadomości. W rezultacie w obecności „dyktatora” pracownicy wykazują uległość, ale za jego plecami działają inaczej – z niechęcią, niską efektywnością, a czasem nawet porzucając obowiązki lub sabotując wyniki. Dyktatorzy nie mają więc rzeczywistej kontroli – oszukują siebie samych.

Istnieje także inny problem związany ze stylem bazującym na wydawaniu poleceń w tradycyjnym podejściu do zarządzania. A mianowicie zapamiętywanie. Mówiąc wprost: słabo zapamiętujemy to, co nam przekazano w formie polecenia. Zależności zobrazowane na ilustr. 6. bardzo często pojawiają się w programach szkoleniowych, mają jednak na tyle istotne znaczenie, że warto je tutaj przytoczyć. Badanie zostało przeprowadzone przez IBM już jakiś czas temu, a jego wyniki zostały później potwierdzone w innych analizach. Dla celów badania grupę osób podzielono losowo na trzy podgrupy, z których każda uczyła się tego samego prostego zagadnienia, ale trzema różnymi metodami. Wyniki mówią same za siebie i potwierdzają teorię uczenia się dorosłych, według której najlepsze efekty przynosi nauka przez doświadczenie. Jednak nas tu szczególnie interesuje drastyczny spadek poziomu zapamiętywania, gdy ludzie są jedynie informowani.

Ilustracja 6. Wyniki zapamiętywania po szkoleniu

Kiedy te zależności zaprezentowano instruktorom skoków ze spadochronem, ci natychmiast zaniepokoili się faktem, że do tej pory szkolili swoich podopiecznych w zakresie procedur w sytuacjach awaryjnych jedynie poprzez wykłady teoretyczne. Z miejsca przystąpili do wdrożenia zmian w systemie nauczania, zanim konsekwencje okazałyby się dramatyczne!

Przekonywanie

Przesuwając się na spektrum metod zarządzania w tradycyjnym ujęciu w prawo, przechodzimy do sprzedawania lub przekonywania. Tutaj szef przedstawia swój pomysł i stara się cię do niego przekonać, przedstawiając jego dobre strony. Wiesz doskonale, że lepiej nie kwestionować jego zdania, więc jedynie się uśmiechasz, przytakujesz i realizujesz jego polecenia. Taki styl zarządzania jest pewnie nieco przyjemniejszy w odbiorze, bo daje pozory demokracji. No właśnie – pozory. W rzeczywistości ostatecznie nadal robisz dokładnie to, czego życzy sobie szef, nie wnosząc w proces indywidualnego wkładu. Zasadniczo niewiele się zmienia.

Dyskutowanie

Kiedy posuwamy się dalej w prawo, dochodzimy do dyskusji. Tu faktycznie następuje połączenie zasobów, a dobry lider potrafi okazać gotowość, by podążyć inną ścieżką, niż ta początkowo przez niego zaproponowana, pod warunkiem, że prowadzi ona w odpowiednim kierunku. Susan Wojcicki, dyrektorka generalna YouTube do 2023 roku, powiedziała w wywiadzie dla magazynu „Forbes” (2013):

Myślę, że często, gdy ktoś udziela nam informacji zwrotnej, w pierwszym odruchu chcemy zaprzeczyć, traktując taki feedback jak krytykę. Ale zdałam sobie sprawę, że – zwłaszcza na wyższych stanowiskach w organizacji... – naprawdę trzeba się zdystansować, nie brać tego do siebie i wykazać gotowość do wysłuchania takich uwag.

Demokratyczna debata ma wiele zalet, pamiętaj jednak, że bywa czasochłonna i może prowadzić do braku decyzyjności.

Ustępowanie

Przechodząc na drugi koniec spektrum, lider zostawia podwładnym swobodę działania. W ten sposób poświęca swój czas innym obowiązkom, a pracownicy zyskują większą wolność wyboru. Jest to jednak rozwiązanie ryzykowne dla obu stron. Po pierwsze, lider wycofuje się z odpowiedzialności, choć ostateczna odpowiedzialność nadal spoczywa na nim. Po drugie, efektywność pracowników może się zmniejszyć z powodu braku świadomości dotyczącej różnorakich aspektów zadania. Bywa, że lider wycofuje się kierowany dobrymi motywacjami – chce w ten sposób stworzyć środowisko, w którym pracownicy będą zmuszeni do nauczenia się radzenia sobie z większą odpowiedzialnością. Taka strategia rzadko jednak przynosi zamierzony efekt. Jeśli bowiem pracownik nie przyjmuje odpowiedzialności z własnej woli, a jedynie dlatego, że czuje się do tego przymuszony, jego poczucie osobistej własności i sprawczości pozostaje niewielkie, a poziom efektywności nie odzwierciedla pułapu, jaki można osiągnąć przy wewnętrznej motywacji, którą lider chciał wywołać czynnikami zewnętrznymi.

Coaching

Większość liderów sytuować się będzie gdzieś pomiędzy tymi skrajnościami, jednak coaching funkcjonuje na zupełnie innej płaszczyźnie. Łączy korzyści obu krańców spektrum, eliminując jednocześnie ich ryzyko (patrz ilustr. 7). Odpowiadając na coachingowe pytania lidera, pracownik zyskuje świadomość każdego aspektu zadania i związanych z nim niezbędnych działań. Taka jasność pozwala mu zwizualizować sobie sukces, co motywuje do świadomego przyjęcia odpowiedzialności. Z drugiej strony, słuchając odpowiedzi na pytania coachingowe, lider poznaje nie tylko plan działania, ale także sposób myślenia, który za nim stoi. Dzięki temu zyskuje znacznie więcej informacji, niż miałoby to miejsce w scenariuszu, w którym jedynie instruuje pracownika. Taka wymiana pozwala na lepsze zgranie obu stron. Ponieważ dialog i relacje w coachingu oparte są na bazie wsparcia, nie zaś na strachu czy zagrożeniu, zachowanie pracownika pozostaje niezmienne, niezależnie czy lider jest obecny, czy nie. Coaching zapewnia więc liderowi realną, a nie iluzoryczną kontrolę, wynikającą ze wspólnego zrozumienia, które zostało zbudowane. I analogicznie – pracownik przyjmuje faktyczną, a nie pozorną odpowiedzialność.

Ilustracja 7. Coachingowy styl przywództwa

ROLA LIDERA

Na początku określmy, jaką rolę odgrywa lider. Gros liderów zbyt często gasi pożary, walcząc, by zadania zostały wykonane. Sami przyznają, że nie są w stanie wygospodarować tyle czasu, ile powinni, na długoterminowe planowanie, tworzenie wizji, analizowanie alternatywnych rozwiązań, obserwowanie konkurencji czy rozwój nowych produktów. Najważniejsze jednak, że brakuje im czasu na pracę nad rozwojem własnych pracowników. W praktyce wysyłają podwładnych na okazjonalne szkolenia, łudząc się, że to załatwi sprawę. Rzadko jednak efekty takich działań uzasadniają inwestycję.

W rzeczywistości zadanie lidera jest proste: doprowadzić do wykonania pracy i rozwijać pracowników. Presja czasu i kosztów ogranicza tę drugą składową. Coaching natomiast jest procesem, który pozwala osiągnąć oba cele jednocześnie.

Jak zatem liderzy mają znaleźć czas na coaching pracowników? Wydawanie poleceń jest przecież szybsze. To prawda, ale jedynie na krótką metę. Jeśli lider poświęci czas na coaching swojego zespołu, ten rozwinie się, biorąc na siebie znacznie większą odpowiedzialność. To z kolei minimalizuje liczbę działań kryzysowych, uwalniając czas lidera nie tylko na coaching, ale także na zajęcie się kwestiami strategicznymi, gdzie nikt inny go nie zastąpi. Dlatego rozwijanie ludzi to nie idealistyczny postulat bez wartości dodanej, lecz przejaw świadomego dbania o własne interesy. Oczywiście, zdarzają się wyjątkowe okazje, gdy bez zbędnych uprzejmości wszyscy muszą zakasać rękawy do roboty, ale w kulturze, w której ludzie czują się doceniani i ważni, są to sytuacje zrozumiałe i akceptowalne.

Liderzy często pytają, kiedy powinni stosować coaching, a przynajmniej na jakiej podstawie podejmować decyzje, czy lepiej coachować, czy wydawać polecenia. Odpowiedź jest dość prosta:

- Jeśli czas jest najważniejszym kryterium w danej sytuacji (np. w sytuacji kryzysowej), najszybszym rozwiązaniem będzie zapewne wykonanie zadania samodzielnie lub dokładne poinstruowanie kogoś, co ma zrobić. Należy jednak pamiętać, że takie rozwiązanie oszczędza czas jedynie w krótkiej perspektywie. Na dłuższą metę takie zachowanie prowadzi do uzależnienia pracowników od lidera.

- Jeśli najważniejsza jest jakość wyniku (np. konieczne jest stworzenie pełnego i szczegółowego raportu), coaching ukierunkowany na świadomość i odpowiedzialność najprawdopodobniej zapewni najlepszy rezultat.

- Jeśli najważniejsze jest maksymalizowanie nauki (np. osoba wykonuje zadanie po raz pierwszy), coaching zdecydowanie zoptymalizuje proces uczenia się i trwałość zdobytej wiedzy.

- Jeśli konieczne jest zaangażowanie i autentyczne zobowiązanie (np. wdrażanie ulepszeń w obsłudze klienta), coaching przełoży się na znacznie lepsze rezultaty niż wydawanie poleceń, które z dużym prawdopodobieństwem doprowadzi do wyrażenia zgody, ale też oporu lub braku poczucia odpowiedzialności.

- Jeśli ważne są zaangażowanie i utrzymanie pracowników (np. w przypadku talentów lub pokolenia milenialsów), coaching jest najskuteczniejszym podejściem do zharmonizowania potrzeb, oczekiwań i pragnień jednostek z misją organizacji, co nadaje sens i cel pracy osób tam zatrudnionych.

W większości sytuacji w miejscu pracy czas, jakość i nauka zawsze mają pewne znaczenie. Smutna prawda jest taka, że w wielu firmach czas ma pierwszeństwo przed jakością, a nauka jest spychana na trzecie miejsce. Czy dziwi zatem fakt, że liderom tak trudno zrezygnować z wydawania poleceń, a efektywność biznesowa wypada znacznie poniżej potencjału?

Jeśli liderzy zarządzają zgodnie z zasadami coachingu, osiągają wyższy standard realizacji zadań, jednocześnie rozwijając swoich pracowników. Brzmi za dobrze, żeby mogło być prawdą? 250 dni w roku przeznaczonych na realizację zadań i 250 dni na rozwój każdego z pracowników? Tymczasem dokładnie to osiąga lider stosujący coaching.

Firma Performance Consultants przeprowadziła program szkoleniowy z zakresu zarządzania przez coaching dla 750 menedżerów i kierowników sieci IKEA, czyli największego na świecie sprzedawcy mebli. Po wdrożeniu stylu zarządzania opartego na coachingu jeden z działów przeszedł z trzeciego najgorszego wyniku na najlepszą pozycję w firmie; wyniki oceny zdolności zarządzania wzrosły z 60 do 90% w całej organizacji; a istotne wskaźniki efektywności poprawiły się o 5%.

ROZWÓJ W MIEJSCU PRACY

Każdego dnia istnieją możliwości rozwoju w miejscu pracy. Przyjrzyjmy się przykładowi Sue, która pracuje nad zadaniem omówionym i uzgodnionym z jej przełożonym, Mo, w poprzednim tygodniu. Sue napotyka na problem, udaje się więc do Mo na rozmowę:

SUE: Zrobiłam to, co uzgodniliśmy, ale nie zadziałało.

MO: Spróbuj zrobić to w ten sposób.

Brak coachingu. Sue jest zależna od Mo w kwestii odpowiedzi, a Mo tworzy kulturę zależności. Poniżej wymiana oparta na coachingowej zasadzie współzależności:

SUE: Zrobiłam to, co uzgodniliśmy, ale nie zadziałało.

MO: Wiem, że włożyłaś wiele wysiłku w to, by się udało. Jak myślisz, co najlepiej byłoby teraz zrobić?

SUE: Cóż, mogłabym przyjrzeć się jeszcze raz i sprawdzić dokładnie, kiedy dochodzi do blokady. Może to nam powie coś więcej.

MO: OK, ma to sens. Coś jeszcze?

SUE: Nie na tym etapie, ale jeśli to nie zadziała, będziemy musieli przyjrzeć się pierwotnym obliczeniom.

MO: Brzmi jak dobry plan. Świetnie ci idzie, Sue, nawet jeśli wydaje ci się, że tak nie jest. Wiem, że sobie z tym poradzisz. Daj mi znać, jak ci pójdzie.

Następnego ranka Mo kontaktuje się z Sue:

MO: Jak poszło?

SUE: Całkiem nieźle. Odkryłam, że był to problem z synchronizacją i teraz wiem, co dokładnie należy zmienić, żeby wszystko przebiegło dobrze.

MO: Wspaniale! Gratuluję determinacji. Twoja dbałość o szczegóły opłaciła się. Jakie są dalsze kroki?

SUE: Sanjeev musi teraz jak najszybciej wprowadzić zmiany do kodu, ale wiem, że ma obecnie masę roboty.

MO: Masz jakiś pomysł, jak przekonać go, że to priorytet?

SUE: Może ty powinieneś z nim porozmawiać.

MO: Spróbuj najpierw sama z nim pogadać. Mam przeczucie, że masz większy autorytet, niż ci się wydaje. Pogadamy jeszcze raz przed lunchem.

SUE: OK, spróbuję.

Tuż przed lunchem Sue informuje Mo, jak poszła rozmowa:

SUE: Udało mi się nakłonić Sanjeeva do wprowadzenia zmian w kodzie i teraz wszystko działa, jak należy.

MO: Rewelacyjna wiadomość, Sue. Naprawdę dobra robota. Jak udało ci się go przekonać?

SUE: Zapytałam po prostu, czy mógłby pomóc, i wyjaśniłam, jak ważne jest, by już dziś wszystko działało, jak trzeba.

MO: Dobra. A co zrobiłaś inaczej niż zwykle, że tym razem Sanjeev odłożył inne zadania i z miejsca zabrał się za twój problem?

SUE: Poprosiłam go, zamiast wydawać mu polecenie. W zasadzie tyle. Takie proste.

MO: Proste, ale bardzo skuteczne. Jakaś lekcja do wyciągnięcia z całego tego procesu?

SUE: Prostota się sprawdza. I nie można niczego zakładać z góry na temat innych osób.

W tym drugim scenariuszu Mo stosuje dwie ważne zasady coachingu – budowanie świadomości i odpowiedzialności. Więcej na ten temat powiemy sobie w rozdziale 6. W tej krótkiej interakcji Mo nie obwinia Sue ani nie okazuje jej irytacji, lecz pomaga jej samodzielnie rozwiązać problem, uwierzyć w siebie i wyciągnąć wnioski z tego doświadczenia.

Ponadto Mo promuje tworzenie efektywnej kultury współzależności, wspierając Sue w kształtowaniu silniejszych relacji ze współpracownikami.

ZASTOSOWANIE COACHINGU

Kiedy, gdzie i w jakim celu stosujemy coaching? Jak już powiedzieliśmy, coaching to rozwój w miejscu pracy; podejście coachingowe to sposób bycia, a więc coaching jest istotny niezależnie od tego, jaką działalność prowadzisz. W następnym rozdziale omówimy nastawienie coachingowe, w którym postrzegasz osobę coachowaną jako równą sobie i zdolną do pokonywania barier i przeszkód oraz wykorzystywania swojego potencjału. Z takim nastawieniem jesteś w stanie szczerze komunikować się z drugą osobą, niezależnie od tego, jakiego tematu dotyczy ta komunikacja.

Oto kilka oczywistych sytuacji w miejscu pracy, w których podejście coachingowe korzystnie przełoży się na rozmowę:

- Wyznaczanie celów

- Planowanie strategiczne

- Tworzenie zaangażowania

- Motywowanie i inspirowanie

- Delegowanie zadań

- Praca zespołowa

- Rozwiązywanie problemów

- Planowanie i przegląd

- Rozwój zespołu i ludzi

- Rozwój kariery

- Zarządzanie efektywnością

- Przeglądy wyników

- Informacje zwrotne i oceny

- Dostosowanie relacji

Ta lista to jedynie skromny początek, a do możliwości można podejść, stosując wysoce ustrukturyzowane metody lub przyjmując coachingowe podejście do przywództwa. Zwróć uwagę, że w tym drugim przypadku wymiana zdań z pozoru może brzmieć jak zwykła rozmowa, podczas której nie padnie nawet termin coaching. Takie interakcje są znacznie częstsze niż formalne sesje coachingowe i prawdopodobnie nawet od nich ważniejsze. Są skuteczne, ponieważ przekładają się na stałe budowanie świadomości i stosowanie podstawowych zasad coachingu. Tego typu standard rozmowy między liderem a pracownikiem skutkuje rozwojem w miejscu pracy. W następnym rozdziale zajmiemy się właśnie tym stylem coachingu.